روش علمی صفحه‌ آرایی کتاب

 

برای صفحه‌ آرایی کتاب نخست پایه کار را طراحی و رسم می‌کنیم. (در روش‌های رایانه‌ای فاصله‌ها را برای رایانه تعریف می‌نماییم.) سپس از حدود یک تا دو میلی متری حروف،‌کاغذ سفید اضافی کنار ستون حروفچینی شده را قیچی می‌نماییم و دور می‌ریزیم. هنگام صفحه آرایی باید» خبر «یعنی متن دستنویس یا تایپ شده کتا برا کنار دست خود داشته باشیم و با توجه به نظم مطالب، حروفچینی را در صفحه ماکت بچسبانیم.

صفحه ماکت یا همان پایه کار چاپ شده، به رنگ آبی است. گاهی هم خط‌کشی پایه کار را روی میز نور نصب می‌کنیم و با استفاده از کاغذهای سفیدی که روی آن می‌گذاریم، صفحات را برای مرحله عکاسی چاپ افست آماده می‌کنیم.

صفحه‌ آرایی کتاب‌ بدون عکس بسیار ساده است و به خلاقیت و ابداع نیازی ندارد. مدیر تولید مؤسسه یا مسئول آماده‌سازی صفحات برای عکاسی ضوابطی را در نظر می‌گیرد و تمام صفحات کتاب با رعایت این ضوابط برای عکاسی آماده می‌گردند. این ضوابط به تعداد سطور بالای سرفصل‌ها، محل استقرار تیترها و میان تیترها و تیترهای فرعی‌تر، چگونگی وضعیت سرفصل‌ها و از این قبیل مربوط می‌شود.

در هر صفحه فقط باید پانوشت‌هایی را آ‌ورد که متن مربوط به آن هم در همان صفحه آمده است. پانوشت‌ها باید در قسمتی از صفحه بیایند که سطح حروف است و به حروف متن اختصاص دارد؛ یعنی صفحاتی که پانوشت دارند، از پایین کاملاً باید با صفحات بدون پانوشت در یک امتداد باشند و سطر آخر پانوشت در امتداد سطر آخر متن صفحه مجاور باشد. چون فاصله سطرهای پانوشت کمتر از فاصله سطرهای متن است، فاصله بین آخرین سطر متن با اولین سطر پانوشت، در صفحات مختلف پانوشت دار یک کتاب واحد، یکسان نیست. میان متن و پانوشت گاهی هیچ نوع علامتی نمی‌گذارند؛ گاهی یک خط کوتاه رسم می‌کنند که در این حالت بهتر است طول آن با طول تمام سطر رابطه‌ای طلایی داشته باشد؛ مثلاً اگر طول سطر را به 8 واحد مساوی تقسیم کنیم، این خط به اندازه 3 یا 5 واحد طول داشته باشد.

در بعضی کتاب‌ها بین متن و پانوشت خط کامل رسم می‌کنند که این روش را توصیه نمی‌کنیم؛ ارجح است که یا هیچ خط و علامتی نگذاریم یا از یک خط کوتاه استفاده کنیم.

صفحه آرایی کتاب
صفحه آرایی کتاب

د رمورد پانوشت‌ها موارد ذیل را باید رعایت نمود:

پانوشت‌های فارسی و لاتین همیشه از راست به چپ و با شماره‌های فارسی چاپ می‌شوند.

پانوشت‌های لاتین همیشه از چپ به راست و با شماره‌های لاتین حروفچینی و صفحه‌آرایی می‌گردند.

در پایان پانوشت‌های توضیحی و ارجاعی باید نقطه گذاشت. اما اگر در پانوشت فقط نام یا اصطلاح آورده شود، نباید در پایان آن نقطه نهاد.

اگر پانوشت‌ها کوتاه باشند و بخواهیم آن ها را دنبال یکدیگر بیاوریم، فاصله میان آ]ر یک پانوشت و ابتدای پانوشت بعدی معمولاً دو سیسروست و در هر حال بهتر است مقداری ثابت باشد و در سراسر کتاب ثابت بماند.

در صورتی که در پایین صفحه برای تمام پانوشت یا پانوشت‌ها جا نباشد، بقیه پانوشت به صفحه بعد برده می‌شود. در این صورت باید از نشانه پیکان ظریف و کوچکی هم در پایان صفحه ( ) و نیز در شروع پانوشت در صفحه بعد ( ) استفاده نمود.

در صورتی که در پانوشت، نقل قول وجود داشته باشد، یا ریزتر از پانوشت چیده می‌گردد، یا در گیومه گذاشته می‌شود.

در صفحه‌آرایی با چسب و قیچی، پس از پایان صفحه‌ آرایی هر صفحه، با مداد در گوشه مشخص و ثابتی از آن شماره صفحه می‌گذاریم و پس از پایان صفحه‌آرایی و کنترل صفحات، در صورتی که تغییر و جابه‌جایی نیاز نباشد، شماره صفحات واقعی را با چسب در محل مورد نظر می‌چسبانیم. در چسباندن سطوح کوچک مانند شماره صفحه، همزه، تشدید یا مشابه آن‌ها، بهتر است حتی‌الامکان کاغذ را بزرگ‌تر برید تا سطح نتماس دو کاغذ بیشتر شود.

یکی از نکته‌های مهم در صفحه‌ آرایی کتاب، یکدست بودن کار و ثابت ماندن هر تصمیم و سلیقه‌ای در تمام کتاب است؛ به طور مثال اگر شروع یک فصل با بالای صفحه، 8 سطر فاصله دارد، در سراسر فصل‌های کتاب هم دقیقاً همین‌طور باشد، یا اگر سر هر پاراگراف دو سیسرو داخل می‌رود، در سراسر کتاب همین گونه باشد.

در کتاب‌های علمی و درسی که معمولاً تصویر هم دارند، تصمیم‌گیری در مورد جای تصاویر باید بسیار کاربردی و منطقی باشد و تصویر نهایت نزدیکی را به متن مربوط با آن داشته باشد. باید در مورد اندازه تصاویر و چگونگی استقرار آنها تصمیمی ثابت بگیریم؛ مثلاً باید مشخص کنیم که تصاویر وسط باشند، یا دقیقاً در سطح حروف قرار گیرند، یا وارد حاشیه شوند و تا برش ادامه یابند. شرح تصاویر هم باید با قلمی ریزتر از متن باشد و هم از نظر نحوه آرایش و قرارگیری در صفحه، در سراسر کتاب وضعیتی ثابت و منطقی داشته باشد. در کتابی علمی ممکن است شرح ع کس به صورت وسط در وسط زیر تصاویر بیاید و در کتاب راجع به تاریخ هنر نو ممکن است شرح تصاویر از کناره عکس بسته شود و طرف دیگر آن آزاد باشد که اصطلاحاً به آن راست‌چین یا چپ‌چین گویند.

د رکتاب تاریخ هنر یا به طور کلی تمام کتاب‌های مصوره صفحه آرایی باید خلاقیت و ابداع هنری بهره ببرد و باید در هر دو صفحه کنار هم، مانند یک تابلو نقاشی واحد، روابط زیباشناسانه برقرار باشد؛ این نباید به نقش کاربردی دو صفحه لطمه بزند.

در متن هر کتاب طول سطرها ثابت می‌ماند و نباید در کنار تصاویر کم شود. در واقع غیر از نقل‌قول‌ها که ابتدا و انتهای آن داخل گیومه قرار می‌گیرند و طول سطرحهای آ» یکی دو سیسرو از متن کتاب کمتر است، در سراسر کتاب طول سطرهای متن باید ثابت بماند.

در صفحه‌ آرایی کتاب باید تا حد امکان کوشش کرد که نمودار، شکلیا تصویر در محلی نزدیک به شرح آن قرار گیرد. اگر خواننده را مجبور کنیم که برای دیدن عکس یا نموداری معین چندین صفحه به عقب یا جلو برود، منطقی نیست و در موارد اضطراری هم باید این فاصله را به حداقل برسانیم.

در صفحه‌ آرایی کتاب‌ کودکان، اصل مهم رعایت سادگی و پرهیز از پیچیدگی است. سفید خوانی، یعنی وجود سطوح سفید غیر از حاشیه، امری است مهم. نباید صفحات از تصویر و نوشته کاملاً پر شوند و سفیدی نداشته باشند؛ اما تقسیم این سفیدی‌ها در صفحات باید با رعایت ضوابط و مبانی بصری باشد و به سهولت خواندن و درک مفهوم کمک کند. گروه سنی کودک نیز در نظر گرفته می‌شود و واضح است که سفیدخوانی کتاب کودک 6ـ7 ساله نسبت به سفید خوانی کتاب‌های نوجوانان بیشتر است.

در صفحه‌آرایی، یکی از قواعدی که به دو صفحه مقابل هم تعادل لازم را می‌دهد و به بهبود ترکیب‌بندی دو صفحه مقابل هم کمک می‌کند،‌این است که از بالای صفحه یا کمی پایین‌تر از آن، در قسمت فوقانی صفحه، سطر اول تمام ستون‌ها در یک امتداد باشند، ولی انتهای آنها در قسمت تحتانی صفحه، در یک امتداد نباشند و هر ستون ارتفاع خاص خود را داشته باشد. به این ترتیب به نظر می‌رسد ستون‌ها به سطر بالای صفحه آویزان شده‌اند.

در صفحه‌آرایی کتاب،‌این روش در موارد نادری مانند پیشگفتار یک مجموعه مصور یا بعضی صفحات داخل آن کدارد، اما در روش متداول صفحه‌آرایی کتاب، ابتدا سطح حروف یک صفحه پر می‌شود و سپس صفحه‌آرایی صفحه بعد را شروع می‌کنند. در اینجا ارجح است انتهای ستون‌ها که در پایین صفحه قرار می‌گیرند، نسبت به یکدیگر حالت پلکانی نداشته باشند؛ یعنی به ترتیب ارتفاع قرار گیرند مگر در موارد اضطراری؛ گاهی نیز طراح ایده خاصی دارد و برای تحقق یافتن آن، انتهای پایینی ستون‌ها باید با هم شکل پلکان درست کنند.

 

 

صفحه آرایی پایان نامه 

پیام بگذارید